Η Σπάρτη και η ιστορία της μέσα από την αρχιτεκτονική – του Γ. Γιαξόγλου

489{icon} {views}

Στην 6η συνάντηση  του Σωματείου «ΔΙΑΖΩΜΑ»  με τα Εταιρικά του Μέλη που έγινε σε ξενοδοχείο του Μυστρά από την Παρασκευή 5  έως και την Κυριακή 7 Απριλίου 2019 ο κ. Γιώργος Γιαξόγλου στην  ομιλία του παρουσίασε την Ιστορία της Σπάρτης μέσα από την Αρχιτεκτονική όπου και σας παρουσιάζουμε ένα μικρό δείγμα.
Ευχαριστούμε θερμά τον κ. Γιώργο Γιαξόγλου για την παραχώρηση ενός μέρους της ομιλία του.

 

 

 

Κατά τη μυκηναϊκή εποχή η περιοχή της Σπάρτης γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη. Τα ομηρικά έπη και ο μύθος του Μενέλαου και τηςωραίας Ελένης απηχούν αυτή την πραγματικότητα. Σημαντικά μυκηναϊκά κέντρα εκτός από την Σπάρτη, υπήρξαν στις Αμύκλες, στο Βαφειό, στην Πελλάνα, στα Μενελάϊα, και σχετικά πρόσφατα σημαντικό ανακτορικό κέντρο εντοπίστηκε στον Άγιο Βασίλειο του Ξηροκαμπίου

 

 

Η κάθοδος των Δωριαίων

Περί τα μέσα του 10ου αιώνα π.Χ. εγκαθίστανται στην περιοχή οι Δωριείς, αρχικά δίπλα στον Ευρώτα και αργότερα επεκτείνονται στην ευρύτερη περιοχή της σημερινής Σπάρτης, δημιουργώντας τέσσερις οικισμούς: την Πιτάνη, την Μεσόα, τις Λίμνες και την Κυνόσουρα. Το οικιστικό αυτό μοντέλο των τεσσάρων οικισμών, οι οποίοι δεν συνιστούν ένα ενιαίο πολεοδομικό ιστό, κυριαρχεί μέχρι τα Ελληνιστικά χρόνια. Ας σημειωθεί ότι η Σπάρτη διέθετε έναν επιπλέον οικισμό, τις Αμύκλες, 4 χμ νοτιότερα.

Με το ιδιότυπο πολιτικό σύστημα (δύο βασιλείς – Γερουσία – Απέλλα – Έφοροι), την άκαμπτα οροθετημένη κοινωνική οργάνωση (πολίτες – περίοικοι – είλωτες) και τους αυστηρούς θεσμούς (κοινή ανατροφή και σκληρή στρατιωτική πειθαρχία) οι Σπαρτιάτες επιβάλλονται σταδιακά ως ηγέτες της Πελοποννήσου και αποτελούν μία σημαντική δύναμη στον Ελληνικό χώρο (9ος – 4ος αιώνας).

Από την περίοδο αυτή υπάρχουν  πολύ λίγα ίχνη κτισμάτων εξ αιτίας:

  • των καταστροφών από φυσικά αίτια (σεισμοί κλπ),
  • από ανθρώπινες επεμβάσεις – επιδρομές, δηώσεις αλλοφύλων αλλά & ομοφύλων .

και από την εκτεταμένη χρήση ωμοπλίνθων στις κατασκευές των ανωδομών των κτιρίων

Ελληνιστική & Ρωμαϊκή περίοδος

Μετά τον 4ο αιώνα π.Χ. παρατηρείται κάμψη της δύναμης της πόλης και αργότερα, μετά το 146 π.Χ., ακολουθεί την τύχη όλης της Ελλάδας και υποτάσσεται με την σειρά της στους Ρωμαίους. Οι Ρωμαίοι χάρη στη λαμπρή ιστορία της, της παραχωρούν προνόμια και την περίοδο αυτή παρουσιάζεται σημαντική ανάπτυξη, γεγονός που αποδεικνύεται και από τα αρχαιολογικά ευρήματα (επαύλεις, μεγάλα δημόσια κτίρια, ψηφιδωτά κλπ). Αξίζει να σημειωθεί ότι ήδη κατά τα τέλη της Ελληνιστικής εποχής η πόλη ενοποιείται οικιστικά, αποκτά οργανωμένο πολεοδομικό σύστημα και περιτειχίζεται.

Η περίοδος ακμής συνεχίζεται μέχρι και τον 4ο αιώνα μ.Χ., οπόταν η πόλη υπέστη μεγάλες ζημιές από τον καταστροφικό σεισμό του 375 μ.Χ., ακόμα μεγαλύτερες, όμως, από την επιδρομή των Γότθων του Αλάριχου το 395 μ.Χ..

 

 

 

 

Βυζαντινή περίοδος

Επανοικήθηκε με το όνομα όμως Λακεδαιμονία και κατά τους μέσους βυζαντινούς χρόνους η πόλη παρουσιάζει σημαντική ανάπτυξη, όπως προκύπτει και από τα ερείπια ευάριθμων ναών που έχουν εντοπιστεί.

Όμως την περίοδο αυτή εντοπίζονται και καταστροφές στα προϋπάρχοντα οικοδομήματα της πόλης των προηγούμενων ιστορικών περιόδων. Είναι χαρακτηριστική η κατά-σκευή κτισμάτων πάνω στις κερκίδες του αρχαίου θεάτρου

Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους (1204) τελικά και η Λακεδαιμονία καταλαμβάνεται το 1207 από τον Γοδεφρείδο Βιλλαρδουΐνο.

Η Λακεδαιμονία, ονομαζόμενη από τους Φράγκους La Cremonie, ακμάζει αποτελώντας μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Φραγκικής ηγεμονίας της Αχαΐας. Η ακμή της πόλης συνεχίζεται μέχρι και τον 13ο αιώνα.

Προκειμένου να προκαλέσει τον τρόμο και συγχρόνως να προστατεύσει την αγαπημένη του πόλη, την La Cremonie (την Λακεδαιμονία), από την απειθάρχητη φυλή των Σλάβων Μηλιγγών, που ζούσαν στα δυσπρόσιτα λαγκάδια του Ταϋγέτου, όπου ήδη είχαν εγκατασταθεί από τον 8ο περίπου αιώνα, ο Γουλιέλμος Βιλλαρδουίνος, αναγείρει το κάστρο του Μυστρά, στην κορυφή του γειτονικού στη Σπάρτη λόφο του Μυζηθρά, Η κατασκευή του Κάστρου ολοκληρώθηκε το 1249.

Το 1262 το κάστρο του Μυστρά περιέρχεται στην δικαιοδοσία του Βυζαντίου. Στην ουσία όμως αποτελούσε ένα απόμερο φυλάκιο των Ελλήνων, ανάμεσα σε εδάφη που ελέγχονταν από τους Φράγκους. Οι Φράγκοι εξακολουθούσαν να κατέχουν την πόλη της Λακεδαιμονίας και οι Βιλλαρδουίνοι δεν είχαν καμιά πρόθεση να εγκαταλείψουν το παλάτι που είχαν εκεί.

Επειδή οι Έλληνες & Ορθόδοξοι που ζούσαν στην Λακεδαι-μονία, αντιμετωπίζονταν από τους Φράγκους σαν πολίτες δεύτερης κατηγορίας άρχισαν να φεύγουν από την πόλη, και να καταφεύγουν στον γειτονικό Μυστρά, και έτσι κάτω από το Κάστρο άρχισε να δημιουργείται μία νέα πόλη. Και όπως αναφέρει ο Μελέτιος Γαλανόπουλος. «…ο Μυστράς εξεμηδένισε την Σπάρτη…και συν τω χρόνω απερρόφησε αυτήν, παραλαβών και χρησιμοποιήσας άπαν το υλικόν αυτής, το δε άλλο και το ανθρώπινον, ουχ ήτον δε και το καλλιτεχνικόν, όπερ και εξηγεί την εν βραχυτάτω χρόνω ευδοκίμησιν αυτού & εξέλιξιν εις πόλιν ισχυράν & ανθούσαν…»,

Μετά και την εγκατάλειψη της Λακεδαιμονίας από τους Φράγκους φτάνει και το τέλος της ιστορικής πόλης της Σπάρτης.

Στις παρυφές της Λακεδαιμονίας, στη Μαγούλα και τους παρακείμενους συνοικισμούς, θα παραμείνουν ελάχιστοι κάτοικοι, ασχολούμενοι κυρίως με αγροτικές δραστηριότητες. Η ζωή στην κοιλάδα της Σπάρτης, για τους επόμενους επτά σχεδόν αιώνες θα έχει για κέντρο τον Μυστρά.

 

 

 

 

Οθωμανική περίοδος

Με την εδραίωση της Τουρκικής κυριαρχίας και στην περιοχή της Λακωνίας, μετά την παράδοση του Μυστρά το 1460 από τον Δεσπότη Δημήτριο Παλαιολόγο στον Μωάμεθ τον Πορθητή, ο Μυστράς εξακολουθεί να είναι το διοικητικό και οικιστικό κέντρο της περιοχής, ενώ αρχίζει να αναπτύσσεται και ο εκτός των τειχών οικισμός του (νέου) Μυστρά, με την κατασκευή κτιρίων τόσο Οθωμανών όσο & κυρίως Ελλήνων προυχόντων.

Στα 1685 και μέχρι το 1715 ο έλεγχος της περιοχής περιέρχεται στους Βενετούς και διοικητικά ανήκει στο “θέμα” του Μυστρά.

Η αίγλη της βυζαντινής καστροπολιτείας αλλά και της Σπάρτης, προσέλκυσε από νωρίς το διεθνές ενδιαφέρον.

Από τον 17ο αιώνα, πολλοί περιηγητές επισκέφθηκαν την περιοχή καταγράφοντας ο καθένας με τον δικό του τρόπο  όσα συνάντησε και όσα είδε και φυσικά ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα χαρακτικά που συνοδεύουν τις αφηγήσεις τους.

Όλοι σχεδόν οι περιηγητές εκτός από τον Μυστρά επισκέπτονται και την περιοχή της Αρχαίας Σπάρτης και στα έργα τους κυρίαρχη θέση έχει το αρχαίο θέατρο.

 

 

Η απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Τούρκους, στα 1828, βρήκε την περιοχή της Σπάρτης να είναι ένας απέραντος ελαιώνας.

Από την αρχαία πόλη ότι είχε απομείνει από τις επιδρομές αλλοφύλων και ομοφύλων ήταν πια βαθειά θαμμένο στη γη. Οι κάτοικοι της άλλοτε κραταιάς Σπάρτης των Κλασσικών χρόνων, της Λακεδαιμονίας των Βυζαντινών, της «La Cremmonie” των Βιλλαρδουίνων είχαν από το 1300 περίπου μετοικήσει στον γειτονικό οχυρό και ασφαλή Μυστρά, παίρνοντας μαζί τους εκτός από τα υπάρχοντά τους και τα μάρμαρα της.

Εκεί στην γύρω περιοχή είχαν απομείνει, διάσπαρτα μέσα στον κάμπο λίγοι αγρότες, που κατοικούσαν, στην Μαγούλα, στου Τσούνη, τον Κλαδά, τα Αφυσού, το Αλάμπεη, την Καλογωνιά, το Τσάσι, την Ριβιώτισσα.

Η μακραίωνη όμως, αλλά και ένδοξη ιστορία της Σπάρτης σε συνδυασμό με τα ιδεολογικά ρεύματα του ρομαντισμού και του νεοκλασικισμού που επικρατούσαν εκείνη την περίοδο, οδήγησαν τον Βασιλιά Όθωνα στην απόφαση της ανίδρυσης της πόλης της Σπάρτης και στα 1834 υπογράφει το σχετικό διάταγμα.

Η επανίδρυση της Σπάρτης δεν ήταν μία μεμονωμένη πράξη συναισθηματικής έκρηξης του Όθωνα. Ήταν ενταγμένη σε μια γενικότερη προσπάθεια διαμόρφωσης και της κατάλληλης πολεοδομικής υποδομής, προκειμένου να καλυφθούν οι αναπτυξιακές προοπτικές του νέου Ελληνικού Κράτους. Μια προσπάθεια που ξεκίνησε από τους χρόνους του Καποδίστρια.  Η ανίδρυση πόλεων που είχαν αναπτυχθεί κατά την αρχαιότητα (Κόρινθος, Ερέτρια κλπ) είχε σαν στόχο και την σύνδεση του νέου Ελληνικού Κράτους με την αρχαιότητα.

Μέσα στο πλαίσιο αυτό συντάχθηκε το ρυμοτομικό σχέδιο της νέας πόλης, που τοποθετήθηκε νότια της ακρόπολης της Αρχαίας Λακεδαιμονίας. Το σχέδιο εκπονήθηκε, με τις αρχές του Ιπποδαμείου συστήματος, από τον Βαυαρό Γεωμέτρη Fr. Stauffert, σε τοπογραφική αποτύπωση του Λοχαγού του Μηχανικού Jochmus και  κάλυπτε έκταση 1.000 στρεμμάτων περίπου.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Stauffert δεν έλαβε καθόλου υπόψη του τον πολεοδομικό ιστό της παλιάς πόλης. Πολεοδομικό ιστό που ήταν και τότε αλλά και τώρα εμφανής από υπάρχοντες δρόμους.

Ο Stauffert, εκτός τις λεωφόρους, τους φαρδείς δρόμους, τους κοινόχρηστους χώρους προέβλεπε και την χωροθέτηση δημοσίων κτιρίων όπως:

  • Στον λόφο της Ευαγγελίστριας, τριών κτιρίων Διοίκησης στην βορεινή πλευρά του – με πρόσωπο προς την οδό Λυκούργου –και του Καθεδρικού Ναού της πόλης στην κορυφή του λόφου.
  • Στην κεντρική πλατεία της Σπάρτης, που αρχικά ήταν ενοποιημένη με τον σημερινό Κήπο του Αρχαιολογικού Μουσείου, στην δυτική της πλευρά, χωροθετούσε δύο κτίρια, με χρήσεις Δημοτικού Καταστήματος & Ταχυδρομείου το βορεινό. Στην ανατολική πλευρά της μεγάλης αυτής πλατείας είχε χωροθετήσει άλλα δύο κτίρια, με χρήσεις Δημοτικού Σχολείου και Δημοσίων υπηρεσιών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι είχε γίνει και πρόβλεψη και μίας οιονεί βιοτεχνικής ζώνης, με την χωροθέτηση της χρήσης “βαφεία” σε ένα οικοδομικό τετράγωνο στο βορειοδυτικό άκρο του σχεδίου πόλης, εκεί όπου και πριν μερικά χρόνια υπήρχαν ακόμα τα παλιά εργοστάσια επεξεργασίας μετάξης και βυρσοδεψεία.

Η μετεγκατάσταση των Δημοσίων Αρχών από τον Μυστρά, μέχρι τότε πρωτεύουσας της Λακωνίας, στην νέα πόλη της Σπάρτης έγινε το 1837 οπότε και είχε ολοκληρωθεί η κατά-σκευή του κτιρίου του Διοικητηρίου, γύρω από το οποίο είχαν αρχίσει να αναγείρονται και τα πρώτα κτίρια της νέας πόλης.

 

 

Το κτίριο του Διοικητηρίου αποτελεί ένα σημαντικό ιστορικό κτίριο, τόσο γιατί είναι από τα λίγα οθωνικά κτίρια που σώζονται στην Ελλάδα όσο και γιατί είναι το Αρχαιότερο Δημόσιο Κτίριο της Σπάρτης και από τα Αρχαιότερα της Ελλάδας. Περί το 1900 το κτίριο άλλαξε χρήση μιας και σε αυτό εγκαταστάθηκαν οι Δικαστικές υπηρεσίες.

Αρχικά το κτίριο ήταν αρμολογημένο, όπως σαφώς προκύπτει από τα ίχνη που εμφανίζονται μετά την καθαίρεση των επιχρισμάτων στα πλαίσια των κουφωμάτων και τα νεοκλασικά τυπολογικά στοιχεία προστέθηκαν περί τα τέλη του 19ου αιώνα.

Περί το 1930 έγιναν σημαντικές παρεμβάσεις στο κτίριο, με την προσθήκη τμήματος ορόφου στην νότια πλευρά και την αλλαγή της εισόδου από βορά, που ήταν αρχικά, στην νότια πλευρά.

Τα κτίρια των κατοικιών της πρώτης αυτής περιόδου ήταν απλά, επηρεασμένα περισσότερο από την λαϊκή Αρχιτεκτονική και την τυπολογία που είχε αναπτυχθεί στον Μυστρά και ελάχιστα από τα Νεοκλασικά πρότυπα.

Χαρακτηριστικό δείγμα της περιόδου αυτής αποτελεί η οικία Τζιβανοπούλου. Στο κτίριο αυτό είχε κτιστεί περί το 1835, από τον τότε Επίσκοπο Δανιήλ και εκεί στεγάστηκε το πρώτον, η Επισκοπή Σπάρτης. Στην οικογένεια Τζιβανόπουλου περιήλθε από αγορά στις αρχές του 20ου αιώνα.

Δυστυχώς το κτίριο αυτό έχει σχετικά πρόσφατα κατεδαφιστεί. Να παρατηρήσουμε ότι εκτός από την σημασία που είχε λόγω της αρχικής του χρήσης, το κτίριο αυτό είχε και μία επιπρόσθετη αξία αποτελώντας ένα ιστορικό τοπόσημο συνδεδεμένο με την πρόσφατη ιστορία της πόλης μιας και ήταν η κατοικία των τεσσάρων αδελφών Τζιβανόπουλου που εκτελέστηκαν από τα Γερμανικά στρατεύματα κατοχής τον Νοέμβρη του 1944 στο Μονοδένδρι.

 

 

Κυρίως μετά το 1990 αρχίζει η μαζική κατασκευή πολυκατοικιών. Παλιά, νεοκλασικά κτίρια γκρεμίζονται και τη θέση  τους  παίρνουν πολυώροφα κτίρια. Εκτιμάται ότι από το 1984 μέχρι το 2000 πρέπει να κατεδαφίστηκαν περί τα 50 νεοκλασικά κτίρια. Η κατεδάφιση αλλά όχι η εγκατάλειψη σταμάτησε περί το 2000 με την κήρυξη ικανού αριθμού παραδοσιακών κτισμάτων ως διατηρητέων.

Μετά το 2000 κάποια κτίρια, χαρακτηριστικά της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, συντηρούνται και αναδεικνύονται.

 

 

 

 

Παρ’ όλα αυτά  η πόλη της Σπάρτης αρχίζει να χάνει την παλιά προσωπικότητά και χρόνο με τον χρόνο μετασχηματίζεται σε μία τυπική, άχρωμη πόλη της Ελληνικής περιφέρειας. Ακόμα και οι φοίνικες της Κων. Παλαιολόγου χάνονται και αυτοί. Ευτυχώς οι νεραντζιές  & οι πορτοκαλιές παραμένουν ακόμα και σε λίγες μέρες οι ανθοί τους θα σκορπίζουν και πάλι αυτό το ευωδιαστό τους άρωμα στην πόλη μας…….

 

 

 

Δείτε περισσότερα Εδώ 

 

 

Ο καλύτερος τρόπος προβολής της επιχείρηση σας

Συνεχής  ενημέρωση μέσα από www.spartavoice.gr.

Ακολουθήστε μας και  στις σελίδες μας  Sparta Voice.gr oficcial page   &  LAKONIA GREECE  στο Facebook & γίνετε μέλος στην ομάδα   μας,   twitter ώστε να ενημερώνεστε άμεσα

You may also like

Κοινοποίηση: