Νέες συνδιαλέξεις του Απόστολου Πιερρή στην Σπάρτη

“Η θαυμαστή σύμπτωση: Ο αγώνας ανανέωσης της Σπάρτης και η άνοδος της Ρώμης στην οικουμενική ηγεμονία (344 – 168 π.Χ.)” 

 

 

Προχωρούμε αργά στην διερεύνηση του αιώνα της μετάπτωσης (4ος π. Χ.) από την μεστή ύπαρξη της κλασσικής Εποχής στην παρακμή της Ελληνιστικής. Η φθινοπωρινή ισημερία της ιστορίας του Ελληνισμού σηματοδοτείται από την Μάχη της Χαιρώνειας. Μετά αρχίζουν οι διεργασίες που εν καιρώ θα οδηγήσουν στην νέα επι-φάνεια του βιώματος του Ελληνισμού.

Ήδη μερικά χρόνια και πριν την παρέμβαση του Φιλίππου για την λήξη του Ιερού Πολέμου, η Αθηναϊκή εξωτερική και αμυντική πολιτική υπό τον Δημοσθένη έχει στρατηγικό δόγμα τον περιορισμό της Μακεδονικής δύναμης στην γεωγραφική Μακεδονία και την εξουδετέρωση της Μακεδονικής επιρροής στα Ελληνικά πράγματα. (Ολυνθιακός πόλεμος 349-347 π.Χ.). Με την συνέργεια φιλομακεδονικών τάσεων σε Ελληνικές πόλεις και ιδιαιτέρως στην Αθήνα (Αισχίνης), οι εξελίξεις άγονται σε αιχμή κρίσεως. (Από την Ειρήνη Αθηνών – Μακεδονίας που υπεγράφη το 346 π.Χ. μαζύ με το τέλος του Ιερού Πολέμου, τα πράγματα επιδεινώνονται συνεχώς. 344 π.Χ. Δημοσθένους Φιλιππικός δεύτερος. 343 π.Χ. ο αγώνας Δημοσθένους και Αισχίνου περί παραπρεσβείας). Το δυσάρμοστον του Ελληνικού, θεμελιωδώς Δωρικού, μοντέλου στην διαχείριση των αναγκαίων του χρόνου για μια αποτελεσματική στρατηγική κυριαρχικής ισχύος, επιβεβαιώνεται για δεύτερη φορά στην περίπτωση της Αθήνας κατά την νέα Αθηναϊκή Συμμαχία του 4ου αιώνα π.Χ. Η Αθήνα παλινωδεί και επαμφοτερίζει μεταξύ της επιθετικής πολιτικής εναντίον της ανερχόμενης δύναμης του Φιλίππου και της πολιτικής της συνεννόησης μαζύ του, του «καλοπιάσματος». Στο τέλος και δεν αποφεύγει τον πόλεμο και ηττάται.    

Το 339 π.Χ. οι Αθηναίοι κρίνουν ότι ο Φίλιππος με την επιθετική πολιτική του στα Στενά (ζώνη επιρροής και στρατηγικών συμφερόντων των Αθηνών) έχει παραβιάσει την μεταξύ τους Συνθήκη Ειρήνης του 346 π.Χ.  Με αφορμή υποκινηθέντος νέου Ιερού Πολέμου, ο Φίλιππος, ορισθείς στρατηγός της Δελφικής Αμφικτυονίας, αναλαμβάνει το ξεκαθάρισμα της κατάστασης επεμβαίνων φανερά στην Στερρεά Ελλάδα, και μάλιστα στην Βοιωτία (κατάληψη Ελάτειας), ενώ ο Δημοσθένης επιτυγχάνει την τελευταία στιγμή τον σκοπό του σύμπηξης αμυντικής συμμαχίας Αθηνών και Θηβών.  

Η Μάχη της Χαιρώνειας κρίνει το ζήτημα.

Ο Ισοκράτης αυτοκτονεί αρνούμενος τροφή σε ηλικία 98 ετών τέσσερις ημέρες μετά την μάχη: μια μεγάλη εποχή έκλεισε. Το 336 ο Φίλιππος δολοφονείται σε εορτές νικητηρίων. Ο εικοσαετής Αλέξανδρος ανακηρύσσεται βασιλεύς και εκστρατεύει ευθύς εναντίον εξεγερθέντων Τριβαλλών και Ιλλυριών.  Η Θήβα ανακτά την ελευθερία και ανεξαρτησία και κυριαρχία της, πολιορκείται από τον Αλέξανδρο, εγκαταλείπεται από όλους, αγωνίζεται ηρωικά, καταλαμβάνεται και καταστρέφεται ολοσχερώς, τον καιρό των Μεγάλων Μυστηρίων (335 π.Χ.) περί τις 20 Βοηδρομιώνος).

Ο λέων της Χαιρωνείας για τους πεσόντες Θηβαίους στην μάχη της Χαιρώνειας και το Φιλίππειον στην Ολυμπία ανοικοδομηθέν από τον Φίλιππο για την νίκη του στην καθοριστική μάχη, συνιστούν δύο πολυσήμαντα σύμβολα, του Απολλώνιου πνεύματος του Ελληνισμού το πρώτον (λέων), του παραδωρικού στοιχείου του Ελληνισμού το άλλο (Θόλος και Ιωνικός ρυθμός μετακλασσικών αναλογιών).

Τα σύμβολα δείχνουν τις μέλλουσες εξελίξεις.

 

Σπάρτη ή Ρώμη; Το Νέο Δίλημμα

Εκλεκτικές Συγγένειες και Ουσιώδης Διαφορά

Φθάσαμε με τις αναζητήσεις μας του κύκλου αυτής της περιόδου σε μια χρονική συγκυρία όπου τίθεται από την ίδια την πραγματικότητα ένα ζήτημα κοσμοϊστορικής όντως σημασίας, αυτό που αναγράφω στον τίτλο του Δ’ μέρους των ερευνών μας φέτος.

Η Σπάρτη, στην έσχατη παρακμή της, τηρώντας μόνο κάποια ζώπυρα του μεγαλείου της στο βίωμα του συρρικνωμένου λαού της, αναλαμβάνει μια επική προσπάθεια ανανέωσης υπό την εμπνευσμένη ηγεσία νεαρών βασιλέων της.

Η λυσσαλέα αντίδραση της συντήρησης του παρακμιακού status quo, οδηγεί την αναγεννητική δύναμη στην βίαια καταστολή του. Τα εσωτερικά προβλήματα εμπλέκονται επί πλέον με την εξωτερική σύγκρουση προς την Αχαϊκή Συμπολιτεία στην εσφαλμένη και αν-οικεία προσπάθειά της  ενοποίησης της Πελοποννήσου και πέραν.

Το εγχείρημα αποτυγχάνει. Ο πραγματικός λόγος, (όπως τον διέγνωσε σαφέστατα ο Πολύβιος), η αληθής αιτία ενεργότερη των ιστορικών συναιτίων, συνίσταται στην ακαταλληλότητα του αυθεντικού Δωρικού μοντέλου (Σπάρτη), και άρα της ουσίας του Ελληνισμού, να χειρισθεί με διακεκριμένη επιτυχία  την επίμοχθο μέριμνα για τις ανάγκες του χρόνου, την οικογένεια και την πολυγονία, την οικονομία και τον πλούτο, την ηγεμονία και κυριαρχία.

Η κατάληξη του Λακεδαιμόνιου ανανεωτικού αγώνα σηματοδοτεί το δεύτερο τέλος, μετά την Μάχη της Χαιρωνείας, του αρχαίου Ελληνισμού. Η Σπάρτη κατακτάται από τον Φιλοποίμενα της Αχαϊκής Συμπολιτείας, εξευτελίζεται πολιτικοστρατιωτικά, ταπεινώνεται και αλλοτριώνεται πολιτειακά και πολιτιστικά. Δεν ξανασηκώνει κεφάλι. Οι Σπαρτιάτες γίνονται «χειροήθεις και ταπεινοί». Αυτό θα πει αλλοτρίωση.

Ο αγώνας και η αγωνία της Σπάρτης στην προσπάθεια ανανέωσής της κράτησε 56 χρόνια, από το 244 μέχρι το 188 π.Χ.

Την ίδια διάρκεια, 53 χρόνια, είχε η διαδικασία ανόδου της Ρώμης από εστία στην περιφέρεια και στο περιθώριο του γεωπολιτικού πεδίου και των εξελίξεων, εις την περιωπή της οικουμενικής ηγεμονικής δύναμης.

Από την πρώτη συμπλοκή της με τα εξωιταλικά πράγματα στην επιχείρησή της τιθάσευσης των Ιλλυριών πειρατών που διέφθειραν την οδό της εμπορικής και πολιτισμικής επικοινωνίας της Ρώμης με την ανεπτυγμένη Ανατολή, – και από τον Αννιβιακόν πόλεμον στην Ιταλία και Λίβύη, και τον Συμμαχικόν του Φιλίππου Ε’ με τους Αχαιούς κατά των Αιτωλών, και τον περί Κοίλης Συρίας πόλεμο μεταξύ Αντιόχου και Πτολεμαίου Φιλοπάτορος, (την τριπλή σύρραξη δηλαδή και στις τρεις περιφέρειες του μεγάλου οικείου γεωπολιτικού πεδίου, στην Ιταλία, στην Ελλάδα και στην Μέση Ανατολή) — μέχρι την μάχη της Πύδνας και την συντριβή της Μακεδονικής δύναμης, την ταπείνωση δε των βασιλείων της Μ. Ανατολής από την Ρώμη. Χρονολογικά κινούμαστε μεταξύ 221/220 και 168 π.Χ.

Μεταξύ του Σπαρτιατικού Ανανεωτικού αγώνα και της Ρωμαϊκής ηγεμονικής προβολής υπάρχει μια μικρή διαφορά φάσης, αλλά μορφολογικά και νοηματικά η συγκριτική αντιπαράθεση είναι πλήρης.

Η ιστορική εξέταση καταδεικνύει την πραγματολογική βάση της θεωρίας του Πολυβίου για του δυο αρχετύπους της ανθρώπινης κοινωνικότητας, οργανωμένους γύρω από δυο διαφορετικούς θεμελιώδεις στόχους της ανθρώπινης συλλογικής ενέργειας. Αν «τέλος» της ανθρώπινης συνύπαρξης είναι η  ελεύθερη ανάπτυξη του ατόμου προς την τελειότητα της φύσης του, τότε το Σπαρτιατικό σύστημα δόμησης της κοινωνικότητας είναι ανυπέρβλητο. Αν όμως υπέρτατο σκοπό αποτελεί η κυριαρχία σε ευρέα γεωπολιτικά πεδία, έτσι ώστε να μεγιστοποιείται η δυναμική της ανθρώπινης ενέργειας στον πολλαπλασιασμό, την συγκέντρωση και διάχυση πλούτου, και την εξουσιαστική επιβολή προς βέλτιστη οργανωτική αποτελεσματικότητα, τότε το Ρωμαϊκό σύστημα είναι μοναδικό.

Η κοσμική ιστορία από τη Κάθοδο των Δωριέων (1104 π. Χ. κατά την Ερατοσθένειο ορθοδοξία) μέχρι την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (σύστασή της 27 π.Χ., όταν «ειρήνευσε η οικουμένη»)  φανερώνει την αλήθεια της θεωρητικής σύλληψης του Πολυβίου. Θα αναλύσω την βασική δομή της ιστορίας από αυτήν την άποψη. Θα επικεντρωθώ στον εντυπωσιακό αντίστροφο παραλληλισμό μεταξύ της αποτυχούσας Σπαρτιατικής ανανέωσης και της επιτυχούσας Ρωμαϊκής προβολής την ίδια περίοδο με μια μικρή διαφορά φάσης, την οποία θα εξηγήσω και αυτήν.      

Επαναλαμβάνω λοιπόν ότι αυτήν την αποκαλυπτική χρονολογική σύμπτωση αλλά διαφέρουσα φύση και κατάληξη των δύο αγώνων Σπάρτης και Ρώμης θα μελετήσουμε στην συνάντησή μας αυτήν την Παρασκευή.

Οι συνδιαλέξεις του Απόστολου Πιερρή στην Σπάρτη θα γίνουν την  Παρασκευή 7 Ιουνίου 2019 στην αίθουσα του  Εμπορικού Συλλόγου Σπάρτης στις 8.00′ μμ

Το Σαββάτο 8 Ιουνίου 2019 στις 8.00′ μμ στην  ίδια αίθουσα ο διευθυντής του Ινστιτούτου Φιλοσοφικών Ερευνών θα αναλύσει το θέμα “Ο Αλκμάν και η αρχή της λυρικής ποίησης στην Σπάρτη, (Το στήσιμο της δωρικής μορφής), Η χαρά της τελειότητας και το μειδιών κάλλος”.

Την Κυριακή 9 Ιουνίου στις 12.00′ το μεσημέρι θα πραγματοποιήσει επίσκεψη και ομιλία στο αρχαιολογικό μουσείο Σπάρτης, όπου θα επικεντρωθεί σε δύο εξαιρετικά σημαντικές ομάδες εκθεμάτων: στα μοναδικά λακωνικά ανάγλυφα και στα ανάγλυφα των Διοσκούρων, των Όφεων και της Λελεγικής Τριάδος.

 

Η είσοδος στις συνδιαλέξεις είναι ελεύθερη.

 

 

Κοινοποίηση: